تولیدکنندگان پلی‌یورتان در مسیر پیشرفت بازیافت

خبرگزاری پپنا رصد جهانی بازار پلیمر
مدت‌هاست یکی از دشوارترین چالش‌های صنعت پلاستیک در زمینه اقتصاد چرخشی و بازیافت به شمار می‌رود. از آنجا که پلی‌یورتان یک ترموست است، برخلاف ترموپلاستیک‌ها نمی‌توان آن را به‌سادگی ذوب و دوباره فرآوری کرد. از سوی دیگر، تنوع بسیار زیاد کاربردهای PU باعث شده است هیچ فناوری واحدی نتواند پاسخگوی تمام جریان‌های ضایعات این ماده باشد.

تولیدکنندگان بزرگ مواد اولیه PU طی سال‌های اخیر به‌طور فعال روی توسعه فرآیندهای مختلف بازیافت مکانیکی و شیمیایی کار کرده‌اند؛ فرآیندهایی که در نحوه تبدیل ضایعات پلی‌یورتان برای استفاده مجدد در کاربردهای جدید با یکدیگر تفاوت دارند.

در حال حاضر، فوم تشک و ضایعات پلی‌یورتان خودرو به دو جریان اصلی و اولویت‌دار برای بازیافت تبدیل شده‌اند؛ موضوعی که هم به حجم بالای این ضایعات و هم به سهولت نسبی جداسازی آنها مربوط می‌شود.

با این حال، بخش عمده فناوری‌هایی که توسط تولیدکنندگان مواد توسعه یافته‌اند، هنوز در مرحله پایلوت یا ابتدای تجاری‌سازی قرار دارند.

BASF؛ رویکرد چندمسیره برای بازیافت PU

BASF در کسب‌وکار پلی‌یورتان خود یک استراتژی چندمسیره با عنوان «تولید، استفاده، بازیافت» دنبال می‌کند که بازیافت مکانیکی، بازیافت مبتنی بر حلال، دپلیمریزاسیون و مسیرهای ترموشیمیایی مانند پیرولیز و گازی‌سازی را دربر می‌گیرد.

در سپتامبر ۲۰۲۵، BASF، پورشه و شریک فناوری خود یعنی Bioenergy and Sustainable Technologies (BEST)، یک پروژه پایلوت را با موفقیت به پایان رساندند که برای نخستین بار نشان داد یک جریان ترکیبی از پسماند خردشده خودرو و زیست‌توده را می‌توان از طریق گازی‌سازی به گاز سنتز تبدیل کرد.

این گاز سنتز سپس جایگزین مواد اولیه فسیلی در شبکه تولید یکپارچه BASF یا Verbund شد.

خوراک بازیافتی حاصل از این فرآیند برای تولید پلی‌یورتان مورد استفاده قرار گرفت و از آن برای ساخت یک قطعه جدید فرمان خودرو استفاده شد. میزان مواد بازیافتی این قطعه نیز با استفاده از رویکرد موازنه جرمی (Mass Balance) محاسبه و تخصیص داده شد.

رابرت کالنبرگ، مدیر پایداری پورشه، گفت:

«ما در حال آزمایش فناوری‌های جدید بازیافت همراه با شرکای مستقیم خود هستیم تا سهم مواد بازیافتی را افزایش دهیم، به منابعی از مواد بازیافتی که پیش از این قابل استفاده نبودند دسترسی پیدا کنیم و فرآیندهای جدید را برای جریان‌های ضایعاتی که در حال حاضر به‌صورت حرارتی مورد استفاده قرار می‌گیرند، ارزیابی کنیم.»

مارتین یونگ، رئیس بخش Performance Materials در BASF نیز گفت این شرکت بازیافت مکانیکی را در اولویت قرار می‌دهد، اما فناوری‌های مکمل مانند بازیافت شیمیایی ــ شامل پیرولیز، دپلیمریزاسیون و گازی‌سازی ــ را نیز برای جلوگیری از دفن یا سوزاندن حجم بیشتری از پسماندهای پلاستیکی ضروری می‌داند.

فوم مبلمان؛ همکاری BASF و Vitra

در نمایشگاه K 2025 در دوسلدورف آلمان، BASF همکاری قدیمی خود با شرکت تولیدکننده مبلمان Vitra را برجسته کرد؛ همکاری‌ای که به گفته BASF به توسعه نخستین فوم انعطاف‌پذیر پلی‌یورتانی برای مبلمان با قابلیت بازیافت اقتصادی منجر شده است.

این شرکت همچنین همکاری خود با KraussMaffei، Rampf و Liebherr را برای توسعه یک فرآیند صنعتی پیوسته دپلیمریزاسیون معرفی کرد.

در این فرآیند، پلی‌ال‌ها برای تولید فوم PU سخت مورد استفاده در عایق‌کاری یخچال‌ها تولید می‌شوند.

ورود BASF به کفش با TPU بازیافتی

در صنعت کفش نیز BASF در نمایشگاه Simac Tanning Tech در میلان در سپتامبر ۲۰۲۵، محصول Elastollan RC را معرفی کرد.

این محصول یک پلی‌یورتان ترموپلاستیک (TPU) است که می‌تواند حاوی تا ۱۰۰ درصد مواد بازیافتی باشد و برای تولید قطعات جدید کفش طراحی شده است.

BASF همچنین اعلام کرده است قصد دارد ضایعات کفش در مرحله پساصنعتی و پسامصرف را از طریق فرآیند دپلیمریزاسیون بازیابی کند.

Covestro و توسعه پلتفرم Evocycle CQ

Covestro نیز توسعه پلتفرم Evocycle CQ خود را برای بازیافت شیمیایی فوم‌های PU ادامه داده است.

یکی از مهم‌ترین اعلام‌های فناوری در این حوزه در ماه مارس انجام شد؛ زمانی که Covestro قراردادی با مؤسسه Fraunhofer UMSICHT برای ساخت یک واحد پایلوت «پیرولیز هوشمند» برای ضایعات فوم PU سخت مورد استفاده در عایق‌کاری ساختمان‌ها و لوازم خانگی امضا کرد.

پیرولیز هوشمند

این واحد با ظرفیت ۲ هزار تن در سال قرار است تا سال ۲۰۲۸ راه‌اندازی شود.

هدف این واحد تبدیل ضایعات عایق‌کاری به آنيلین بازیافتی با خلوص بالا برای استفاده در تولید MDI بازیافتی است.

Covestro اعلام کرده است MDI حاصل از این فرآیند می‌تواند تا ۴۰ درصد بهبود در ردپای کربنی داشته باشد.

همچنین بر اساس ارزیابی چرخه عمر، مسیر تولید آنیلین بازیافتی می‌تواند در مقایسه با تولید مبتنی بر مواد فسیلی، انتشار CO₂ را تا ۸۰ درصد کاهش دهد.

مارکوس دوگال، رئیس فناوری فرآیند در Covestro، گفت:

«این همکاری تخصص شیمیایی و فناوری ما را با توانمندی‌های مهندسی فرآیند و زیرساخت‌های Fraunhofer ترکیب می‌کند تا فناوری‌ای را توسعه دهیم که بتواند قابلیت بازیافت شیمیایی پلی‌یورتان‌های پایان عمر را در مقیاس بزرگ اثبات کند.»

این پروژه بر پایه پروژه Circular Foam که با حمایت مالی اتحادیه اروپا انجام می‌شود، شکل گرفته است. Covestro هماهنگ‌کننده این پروژه است و Fraunhofer UMSICHT به همراه ۲۳ شریک دیگر در آن مشارکت دارند.

بازیافت شیمیایی فوم تشک

Covestro در حوزه فوم انعطاف‌پذیر نیز فرآیند Chemolysis خود را توسعه داده است.

این فرآیند می‌تواند هم پلی‌ال و هم پیش‌ماده ایزوسیانات یعنی TDI را از فوم‌های تشک مصرف‌شده بازیابی کند.

Covestro از مرحله واحد پایلوت در سایت لورکوزن عبور کرده و اکنون همکاری‌های صنعتی گسترده‌تری را دنبال می‌کند.

این شرکت با سازمان فرانسوی بازیافت مبلمان Ecomaison، شرکت dismantling به نام Secondly و بازیافت‌کننده مکانیکی بلژیکی Federal Eco Foam همکاری کرده است تا مسیرهای بازیافت مکانیکی و شیمیایی برای فوم‌های تفکیک‌شده تشک را با یکدیگر ترکیب کند.

Covestro اعلام کرده است:

«هدف شرکا این است که فوم‌های پلی‌یورتانی تفکیک‌شده را با بیشترین بهره‌وری ممکن و از طریق ترکیب فناوری‌های مکانیکی و شیمیایی بازیافت کنند.»

این شرکت اضافه کرده است که بازیافت شیمیایی و مکانیکی می‌توانند مکمل یکدیگر باشند، زیرا مواد ورودی آنها می‌تواند مشخصات متفاوتی داشته باشد.

تمرکز Covestro بر قطعات خودرویی تک‌ماده‌ای

Covestro برای افزایش قابلیت بازیافت قطعات PU، روی طراحی قطعات خودرویی تک‌ماده‌ای نیز تمرکز کرده است.

این شرکت مفاهیمی برای کف خودرو، قطعات آکوستیک و تریم داخلی مبتنی بر PU توسعه داده که با هدف بازیافت حلقه‌بسته و استفاده از یک نوع ماده طراحی شده‌اند.

این رویکرد در راستای الزامات مقررات اتحادیه اروپا درباره خودروهای پایان عمر (ELV) و الزامات مسئولیت توسعه‌یافته تولیدکننده (EPR) در چین دنبال می‌شود.

تمرکز Dow بر ضایعات پلی‌یورتان خودرو

Dow Polyurethanes نیز صنعت خودرو را یکی از حوزه‌های اصلی برای بازیافت PU می‌داند.

در سپتامبر ۲۰۲۵، Dow و بازیافت‌کننده ایتالیایی Gruppo Fiori پیشرفت‌های حاصل از یک فرآیند مشترک را معرفی کردند؛ پروژه‌ای که بر پایه تفاهم‌نامه سال ۲۰۲۴ شکل گرفته بود.

این فرآیند می‌تواند ضایعات فوم PU خودروهای پایان عمر را بدون نیاز به دمونتاژ خودرو بازیابی کند.

یک خودروی معمولی حدود ۲۸ کیلوگرم پلی‌یورتان دارد که حدود ۱۰ تا ۱۵ کیلوگرم آن تنها در صندلی‌ها استفاده شده است.

در روش‌های متداول بازیافت، جداسازی این مواد به نیروی انسانی زیادی نیاز دارد.

فرآیند جدید جریان ضایعات PU نسبتاً خالصی تولید می‌کند که می‌تواند وارد فرآیند دپلیمریزاسیون شود.

هدف این فناوری کمک به خودروسازان و تولیدکنندگان قطعات برای پاسخگویی به الزامات جدید مربوط به استفاده از مواد بازیافتی در چارچوب مقررات بازنگری‌شده ELV اتحادیه اروپا است.

استر کوئینتانیلا، مدیر بازاریابی جهانی MobilityScience در Dow Polyurethanes، گفت:

«همکاری برای ایجاد یک زنجیره تأمین حلقه‌بسته در صنعت خودرو ضروری است.»

مائورو گروتو، رئیس شرکت Italmetalli از مجموعه Gruppo Fiori نیز گفت این همکاری به «بازگرداندن ارزش به ضایعات و تقسیم این ارزش با صنعت» کمک خواهد کرد.

ورود ضایعات خودرو به سبد Renuva

فرآیند بازیافت خودرویی Dow برای تأمین خوراک سبد محصولات بازیافتی PU این شرکت با نام Renuva طراحی شده است.

فعالیت‌های Dow شامل برنامه بازیافت تشک نیز می‌شود که در آن فوم پایان عمر به پلی‌ال‌های Renuva تبدیل می‌شود.

Dow اعلام کرده است این پلی‌ال‌ها می‌توانند در مقایسه با تولید استاندارد پلی‌ال، تا ۵۴ درصد کاهش در انتشار معادل CO₂ ایجاد کنند.

Dow همچنین توسعه گواهی ISCC Plus مبتنی بر موازنه جرمی را در شبکه تولید PU خود ادامه داده است تا ادعاهای مربوط به استفاده از خوراک بازیافتی و زیست‌پایه را پشتیبانی کند.

انجمن Euromoulders نیز اعلام کرده است که پلی‌یورتان دومین پلاستیک پرمصرف در خودروهاست و همکاری Dow و Gruppo Fiori را نمونه‌ای از فناوری‌های بهبود‌یافته تفکیک می‌داند که برای تأمین جریان‌های خالص و قابل بازیافت شیمیایی PU ضروری هستند.

انجمن صنعت قطعات خودرو Clepa نیز برای گسترش تعریف «پلاستیک‌های قابل بازیافت» در مقررات ELV اتحادیه اروپا تلاش کرده تا ترموست‌ها و فوم‌های پلی‌یورتانی نیز صراحتاً در این تعریف قرار گیرند.

این انجمن همچنین خواستار تدوین قوانین هماهنگ اتحادیه اروپا برای محاسبه و راستی‌آزمایی محتوای بازیافتی شیمیایی از طریق سیستم موازنه جرمی شده است.

کفش ایمنی با PU بازیافتی Huntsman

در بازار مهم دیگری یعنی صنعت کفش، Huntsman در ماه نوامبر سیستمی را معرفی کرد که آن را یک «پیشرفت بزرگ» توصیف کرد.

این فناوری با همکاری تولیدکننده کفش ایمنی Steitz Secura توسعه یافته و امکان استفاده از PU بازیافتی در کفی‌های میانی کفش‌های ایمنی را بدون کاهش عملکرد، حتی در محصولات رده‌بالا، فراهم می‌کند.

این روش با استفاده از سیستم فرآوری موجود Daltoped شرکت Huntsman اجرا می‌شود و نیازی به تغییر در فرآیند یا ترکیب شیمیایی فعلی مشتریان ندارد.

ولفگانگ بورکهارد، مدیر PUR در Steitz Secura، گفت:

«با بازیافت ضایعات PU خودمان، توانسته‌ایم کفی‌های میانی جدیدی با ۲۰ درصد محتوای بازیافتی تولید کنیم. همراه با Huntsman و یک شریک فناوری، تلاش کرده‌ایم این درصد را افزایش دهیم و اکنون می‌توانیم میزان مواد بازیافتی در کفی‌های میانی جدید را به ۳۰ درصد برسانیم.»

الکس استپوک، مدیر توسعه کسب‌وکار Circularity در Huntsman، گفت رویکرد مشارکتی این مجموعه امکان توسعه یک روش مقیاس‌پذیر برای بازیابی و استفاده مجدد از ضایعات PU را فراهم کرده است.

پیشرفت پروژه Recpur شرکت Repsol

واحد Recpur شرکت Repsol در مجتمع صنعتی Puertollano اسپانیا که در سال ۲۰۲۴ راه‌اندازی شد، همچنان مسیر اصلی این شرکت برای بازیافت پلی‌یورتان محسوب می‌شود.

این واحد با استفاده از فناوری بازیافت شیمیایی مبتنی بر اسیدولیز (Acidolysis) که از شرکت آلمانی Rampf Eco Solutions مجوز گرفته شده است، سالانه حدود ۲ هزار تن ضایعات فوم PU پسامصرف را فرآوری می‌کند.

بخش عمده این ضایعات از تشک‌ها تأمین می‌شود.

Recpur بخشی از برنامه پلی‌ال‌های چرخشی Reciclex شرکت Repsol است که به گفته این شرکت می‌توان آنها را مستقیماً در فرآیندهای استاندارد تولید فوم مورد استفاده قرار داد.

فرآیند اسیدولیز، فوم پلی‌یورتان را به یک ماده مایع تبدیل می‌کند که از آن یک پلی‌ال چرخشی با حدود ۴۰ درصد محتوای ضایعات PU تولید می‌شود.

Repsol این پلی‌ال را با نام Reciclex عرضه می‌کند.

این فعالیت بخشی از هدف استراتژیک Repsol برای تولید ۱۵۰ هزار تن محصول چرخشی یا زیست‌پایه تا سال ۲۰۳۰ است.

Repsol اعلام کرده است پلی‌ال چرخشی این شرکت در مقایسه با پلی‌ال مبتنی بر مواد فسیلی، ردپای کربنی را ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش می‌دهد.

این شرکت خود را یکی از پیشگامان بازیافت پلی‌یورتان در اروپا می‌داند و هدف‌گذاری کرده است که ۱۵ درصد از سبد پلی‌ال‌های عرضه‌شده توسط این شرکت تا سال‌های آینده چرخشی باشد.

Repsol همچنین بیش از ۷۰۰ میلیون یورو برای پروژه‌های کربن‌زدایی و اقتصاد چرخشی در Puertollano سرمایه‌گذاری کرده است.

Recticel؛ تولید صنعتی پلی‌ال بازیافتی

توسعه فناوری بازیافت تنها به تولیدکنندگان مواد اولیه محدود نمی‌شود و تولیدکنندگان محصولات PU نیز در حال توسعه فناوری‌های بازیافت هستند.

در ماه مه، تولیدکننده پنل‌های عایق Recticel از افتتاح واحد جدید تولید صنعتی پلی‌ال بازیافتی خود در Wevelgem بلژیک خبر داد.

این واحد بخشی از استراتژی گسترده‌تر شرکت است که در آن ضایعات پساصنعتی PIR (پلی‌ایزوسیانورات) به پلی‌ال بازیافتی با کیفیت بالا تبدیل می‌شوند.

Recticel اعلام کرده است که نخستین تولیدکننده PIR است که در یک راکتور تولید پلی‌ال بازیافتی در این مقیاس صنعتی سرمایه‌گذاری کرده است.

در کارخانه Wevelgem، ضایعات برش‌خورده و باقی‌مانده‌های تولید PIR به مواد اولیه قابل استفاده مجدد برای تولید پنل‌های عایق جدید تبدیل می‌شوند.

این واحد برای فعالیت صنعتی پیوسته طراحی شده و در مرحله نخست می‌تواند سالانه تا ۴ هزار تن ضایعات PIR را بازیافت کند.

Recticel قصد دارد تا یک‌سوم پلی‌ال فسیلی مورد استفاده در تولید پنل‌های عایق PIR را با مواد بازیافتی جایگزین کند.

به گفته این شرکت، پلی‌ال بازیافتی تولیدشده می‌تواند در مقایسه با پلی‌ال بکر، حدود ۴۰ درصد انتشار کربن کمتری داشته باشد.

وارد دِیسه، مدیر نوآوری در Recticel Insulation، گفت:

«با استفاده از فناوری پیشرفته، نشان می‌دهیم که چگونه می‌توان مواد عایق با عملکرد بالا را برای چندین چرخه عمر مهندسی کرد و صنعت خود را از مدل‌های تولید خطی دور کرد.»

Recticel در برنامه اقتصاد چرخشی خود قصد دارد میزان مواد بازیافتی را در سبد محصولاتش افزایش دهد و همچنین امکان اجرای برنامه‌های بازپس‌گیری محصولات (Take-back) را بررسی کند و ضایعات را در سراسر فرآیند تولید و توزیع کاهش دهد.